Inleiding

In deze monitor draait het om de boekverkopers (ofwel boekverkooppunten). Mensen kopen boeken in fysieke winkels – boekhandels, warenhuizen, supermarkten, media- of cadeauwinkels – en in webwinkels. In de Boekverkopersmonitor worden zij allemaal gezien als boekverkooppunten. Een eenduidige definitie bestaat vooralsnog niet in de branche. De dataleverancier voor deze monitor is CB. CB is de grootste logistieke dienstverlener van de boekensector, voor zowel boekverkooppuntdistributie als voor de verkoop via het e-commerce kanaal. Dit geldt voor zowel fysieke boeken als e-books. Het verschil met de GfK-scandata is dat de data van CB gaan om jaarlijkse distributie van boeken tussen leverancier (CB) en alle typen boekverkooppunten. Het gaat om distributiestromen (oftewel B2B-leveringen). Bij GfK gaat het om verkopen van boekverkooppunten aan consumenten (B2C). Dit heeft gevolgen voor de indicator die over het aantal verkochte unieke titels gaat. Bij B2C ligt het aantal verkochte unieke titels hoger dan bij B2B leveringen omdat boekwinkels voorraden aanhouden. Het verschil is het grootst binnen het fysieke verkoopkanaal.

Belangrijkste indicatoren

  • aantal (literair-culturele) boekverkooppunten en hun geleverde titelaanbod
  • aantal geleverde unieke (literair-culturele) titels per verkoopkanaal (en ook per genre)
  • aandeel binnen het totaal geleverde titelaanbod voor het e-commercekanaal en het fysieke verkoopkanaal
  • aandeel in totaal geleverd aantal exemplaren verdeeld over de eerste 11 weken na eerste verschijning van boek, uitgesplitst naar verkoopkanaal

Methodologische keuzes

Gedistribueerde boeken hebben een Nederlands ISBN en zijn eigendom van een in Nederland gevestigde uitgever. In theorie kunnen deze titels ook anderstalig zijn – enkel Nederlandstalige titels selecteren was niet mogelijk vanwege ontbrekende koppelingen tussen databestanden. In de data zijn geen e-books opgenomen. Het gaat om alleen papieren boeken (paperback, hardback et cetera) met een ‘A’ of ‘O’ categorisering.

Omdat CB primair distributie en opslag van boeken verzorgt, blijkt het lastig om hun relaties en klanten inhoudelijk te typeren. Het kan ook voorkomen dat het hoofdkantoor van een boekverkoopketen slechts als enige is aangesloten bij CB, en zelf de distributie verzorgt naar de vestigingen. Deze vestigingen zijn in de CB-data niet zichtbaar als boekverkooppunt. Sommige afleverpunten zijn groothandels die meerdere winkels beleveren (denk aan groothandels in kinderartikelen, speelgoed, kookwaren). Ook daar geldt: één ‘vestiging’ staat in werkelijkheid voor meerdere locaties.

Alle verkooppunten met een CB-aansluiting worden in principe in de analyse meegenomen. Er zijn echter ook verkooppunten die geen CB-aansluiting hebben, maar toch door CB gedistribueerd worden. Binnen deze groep vallen de kleinere verkooppunten (= ‘overige verkooppunten’) die per jaar ten minste 50 unieke titels en/of 500 exemplaren gedistribueerd krijgen. Op deze manier worden bijvoorbeeld gedistribueerde recensie- en beoordelingsexemplaren niet meegenomen in de analyse.

In de analyse wordt onderscheid gemaakt in wat CB distribueert naar een ruime en een minder ruime afzetmarkt. Bij de ruime afzetmarkt worden alle distributies meegenomen naar Nederlandse verkooppunten, overige (soms Vlaamse) verkooppunten en bibliotheken. In de minder ruime afzetmarkt worden alleen distributies naar Nederlandse verkooppunten meegeteld.

Ook hier is er gekozen om verkopen via de webwinkel van fysieke winkels toe te rekenen aan het offline kanaal. Het online kanaal (e-commerce) bestaat alleen uit verkopen van webwinkels die geen fysieke winkels hebben. Sommige verkooppunten zijn maar een deel van het jaar open of zijn gedurende het jaar failliet gegaan; deze worden niet in de analyse meegenomen.

12-6-2019